Het Noordzeekanaalgebied (NZKG), dat van de Noordzee bij IJmuiden tot Amsterdam loopt, vormt het industriële en logistieke hart van de Metropoolregio Amsterdam (MRA). Na elf jaar graven, dijken aanleggen en sluizen bouwen opende Koning Willem III op 1 november 1876 het Noordzeekanaal. Al bijna 150 jaar vormt het kanaal nu de levensader van de economie en werkgelegenheid in de regio.
In het NZKG komen industrie, energie, woningbouw, water en natuur samen. Besluiten die hier worden genomen, hebben directe invloed op de leefomgeving en ontwikkeling van de gemeenten rond het Noordzeekanaal. Daarom werken overheden en partners intensief samen aan de toekomst van het gebied.
Met de kennis, mentaliteit en ruimte heeft het Noordzeekanaalgebied opnieuw alles in zich om Nederland mede vorm te geven. Een beter klimaat en een gezondere leefomgeving begint hier. Zo is het Noordzeekanaalgebied al 150 jaar de toekomst in uitvoering.
Het Programmabureau NZKG neemt je graag mee in aansprekende initiatieven in het NZKG:
- Vergunningenloods NZKG
- Firan
- Cargill
- Symphony Wave Power
- SAENZ
Dit geeft een impressie van wat er allemaal gebeurt en mogelijk is in deze regio qua verduurzaming van de haven en industrie.
Programmabureau NZKG
In het NZKG werken overheden (Rijk en regio) en partners intensief samen aan de toekomst van het gebied. De samenwerking vindt plaats via het Bestuursplatform NZKG en wordt ondersteund door het Programmabureau NZKG. In gesprek met Ingrid Post, Clusterregisseur NZKG en Programmadirecteur Verduurzaming Industrie/Energietransitie bij het Programmabureau.
Het Programmabureau NZKG werkt al een aantal jaar aan verduurzaming van het gebied. Het werkt samen met bedrijven en overheden aan de transitie van fossiele energie en grondstoffen naar hernieuwbare en circulaire varianten. Het NZKG strekt zich uit van de maakindustrie in de IJmond tot de voedingsmiddelenindustrie in de Zaanstreek. Ook de maakindustrie, brand- en grondstoffenproductie en -logistiek van de Amsterdamse haven behoren ertoe.
Binnen het Bestuursplatform NZKG werken bestuurders samen in twee commissies:
Bestuurscommissie Verduurzaming Industrie/ Energietransitie en Bestuurscommissie Ruimte, waarin partijen samenwerken aan de balans tussen economische activiteiten, energie-infrastructuur, leefomgeving en andere opgaven in het gebied.
Kun je meer vertellen over de samenwerking binnen het Noordzeekanaalgebied?
“Het Noordzeekanaalgebied is een samenwerkingsverband tussen publieke en private partijen. Denk aan alle gemeentes rondom het kanaal, de provincie Noord-Holland, maar ook het Rijk, netbeheerders, de industrie en de havens van Amsterdam en IJmuiden.
Als je de industrie en het energiesysteem wil verduurzamen heb je al deze partijen nodig. Met ons platform werken we aan de juiste randvoorwaarden, zoals energie-infrastructuur, vergunningen, financiering, kennis en innovatie et cetera. Het doel is om de CO2-uitstoot van de industrie in het gebied drastisch te verminderen, de leefomgeving te verbeteren en tegelijkertijd de economische positie te versterken.”
Wat zijn de ontwikkelingen nu en wat is jouw rol als clusterregisseur daarin?
“Het NZKG is een haven en industriecluster van nationaal belang. De cijfers uit de RI-monitor NZKG 2024 geven aan dat het cluster goed is voor 7 miljard euro toegevoegde waarde en 88.000 directe banen. Maar het is ook een gebied met een grote verduurzamingsopgave.
Tal van bedrijven willen verduurzamen, maar hoe? Er zijn verschillende mogelijkheden, zoals energiebesparing, elektrificatie, gebruik van waterstof, warmte/stoom of het afvangen van CO2. Ook wordt gewerkt aan het meer circulair maken van het gebruik van grondstoffen.
Als clusterregisseur stuur ik op de voortgang en samenhang van projecten. Ik signaleer knelpunten en werk samen met overheden, netbeheerders en industrie aan het oplossen daarvan.”
Hoe helpt het Programmabureau NZKG hierbij?
“Naast het samenbrengen van partijen, brengen we vraag, aanbod en benodigde infrastructuur (zoals elektriciteit, waterstof en CO2-afvang) in kaart. Vanuit ons samenwerkingsverband zijn de transitiepaden van bedrijven in beeld gebracht. Vanuit dat beeld is onderzocht welke infrastructuur daarbij nodig is. Daarbij zijn ruim 40 projecten geïdentificeerd die nodig zijn om het NZKG te verduurzamen: van verduurzamingsprojecten bij de bedrijven tot het uitbreiden van elektriciteitsstations, aanleggen van waterstof-, warmte- en CO2-netwerken en het realiseren van waterstofproductie en import-terminals van duurzame brandstoffen. Het ene project is verder dan het andere. Zo is er bijvoorbeeld al een aanlanding voor windenergie in Wijk aan Zee en zijn er veel elektriciteitsstations bijgekomen en/of uitgebreid. Maar er moeten ook nog heel veel projecten gerealiseerd worden.
Binnen de verduurzamingsopgave staan we bedrijven ook bij met het Versnellingsloket en de vergunningenloods van NZKG. Deze fungeren als vraagbaak en helpen bedrijven bij het vlotter doorlopen van vergunningsprocedures voor duurzame projecten.”
Welke knelpunten doen zich nu voor met betrekking tot de verduurzaming van de industrie?
“De grootste knelpunten zijn netcongestie, de stikstofproblematiek en langdurige vergunningsprocedures. Deze maken het af en toe moeilijk om snel te verduurzamen. Toch proberen we samen stappen te zetten om de verduurzaming te realiseren. Ik zie het als mijn missie ervoor te zorgen dat de partijen in overleg blijven over de programmering, uitvoering en realisatie van de industriële verduurzaming. En knelpunten die we onderweg tegenkomen, pakken we gezamenlijk aan.”
Meer informatie: www.noordzeekanaalgebied.nl
Vergunningenloods
NZKG
De vergunningenloods Noordzeekanaalgebied, onderdeel van het Programmabureau NZKG, heeft tot doel bedrijven in de regio zo goed mogelijk voor te bereiden op hun vergunningsprocedure met als resultaat de energietransitie en de verduurzaming van de industrie te versnellen. In gesprek met Suzanne Oudmaijer.
Voor wie is de vergunningenloods precies bedoeld?
“De vergunningenloods is er voor de industrie en nutsbedrijven in het NZKG die bezig zijn met de energietransitie, grondstoffentransitie, circulariteit en/of verduurzaming en die te maken krijgen met vergunningverlening.
Op verzoek adviseer ik over welke vergunningen nodig zijn en hoe het bedrijf zich optimaal kan voorbereiden. Door mijn grote netwerk bij de betrokken overheden, omgevingsdiensten en andere partijen kan ik organisaties snel in contact brengen met de juiste personen en weet ik waaraan vergunningaanvragen moeten voldoen. Ik ben daarbij onafhankelijk en fungeer als informatieloket en sparringpartner voor organisaties die een omgevingsvergunning willen aanvragen.”
Kun je iets meer vertellen over jouw netwerk?
“Ik heb een begeleidingscommissie samengesteld met daarin vertegenwoordigers van Programmabureau NZKG, gemeente Amsterdam, provincie Noord-Holland, ORAM, Port of Amsterdam en de omgevingsdienst NZKG. In de laatstgenoemde dienst zitten de daadwerkelijke vergunningenverleners.
Ik kan dus goed met bedrijven meedenken over welke vergunningen er nodig zijn en hoe deze het beste aan te vragen zijn. Het liefste ga ik met hen in gesprek voordat de vergunning wordt aangevraagd, zodat ik tijdens het gehele proces kan meedenken en helpen.”
Wat zijn de kosten voor bedrijven om de vergunningenloods in te schakelen?
“Mijn diensten zijn helemaal gratis! Ik ben dan ook een adviseur en geen adviesbureau. Ik schrijf dus niet de vergunningaanvragen en stel geen onderzoeken op die ervoor nodig zijn. Tijdens het vergunningstraject kan ik ook meedenken in het proces en na het traject het proces evalueren zodat alle betrokkenen ervan kunnen leren.”
Kun je een paar voorbeelden noemen van bedrijven die je hebt geholpen?
“Denk aan een bedrijf dat wil uitbreiden binnen het Amsterdamse havengebied. Maar ook een startup die een vergunning nodig heeft om een duurzame start te maken. Het zijn allerlei soorten bedrijven en dat maakt het werk ook zo leuk en dankbaar.”
Meer informatie: www.noordzeekanaalgebied.nl/vergunningenloods
SAENZ
Lokale energiecoöperatie van, voor en door bedrijven
SAENZ is een lokale, door ondernemers opgerichte energiecoöperatie in de Zaanstreek die zich richt op het verduurzamen van bedrijventerreinen. Het is een coöperatie van, voor en door bedrijven, gericht op gezamenlijke energie-inkoop, besparing en het realiseren van een lokale energiehub. We spraken met projectmanager Milda Mooi en directeur Diana Bentvelzen.
Hoe is SAENZ ontstaan?
Milda: “SAENZ is in 2015 ontstaan vanuit Businesspark Wormerveer. Zo’n tien Zaanse bedrijven sloegen de handen ineen om op een groene en goedkopere manier energie in te kopen als collectief. Vanuit dit initiatief is SAENZ opgericht, waar inmiddels 150 bedrijven lid van zijn. Als SAENZ staan we naast de ondernemer om mee te denken op het gebied van duurzaamheid; we verkopen niks, hebben geen winstoogmerk.”
Diana: “Onze vereniging heeft als doel bedrijven te ontzorgen en te ondersteunen bij energie- en duurzaamheidsvraagstukken. Naast groene energie-inkoop voor leden op bedrijventerreinen, zetten we duurzaamheidsprojecten op en we doen nu ook onderzoek naar energiehubs. Alles gebaseerd op wat de bedrijven zelf aandragen.”
Wat heeft SAENZ tot nu toe gerealiseerd?
Milda: “Naast dat SAENZ de collectieve inkoop van duurzame energie (elektra en gas) voor deelnemende bedrijven realiseert, hebben we in samenwerking met onze leden onder andere een installatie van in totaal 30.000 zonnepanelen op de daken van bedrijfspanden laten plaatsen. Hiervoor hebben we subsidie van provincie Noord-Holland gekregen.”
Diana: “We werken aan het verlagen van de energiekosten door fossiele energie te vervangen door duurzame bronnen en pionieren met onze energiehub om energie lokaal uit te wisselen.”
Kunnen jullie meer vertellen over die energiehub?
Milda: “Vanwege de netcongestie kunnen veel bedrijven geen zwaardere aansluiting krijgen.
In 2020 hebben wij een eerste onderzoek gedaan op basis van de eerste vragen die vanuit onze bedrijven werden gesteld. Daar bleek onder andere uit dat ons bedrijventerrein een goede plek zou zijn om een energiehub op te starten. Gemeente Zaanstad ondersteunt ons nu met een subsidie om dit te realiseren.”
Diana: “Inmiddels hebben we bij 14 deelnemende bedrijven real time energiemeters aangelegd om het verbruik op een dashboard te monitoren. We weten nu wie, wat, wanneer verbruikt. Capaciteit delen is nu het eerste doel, daarna gaan we richting het delen van energie. Als het ene bedrijf energie over heeft , kan de ander het weer op het juiste moment gebruiken.”
Milda: “De stappen die we nemen, registreren we zo goed mogelijk om het project ook te kunnen kopiëren en schaalbaar te krijgen voor bedrijven in andere delen van de Zaanstreek en omgeving. Het gaat ons tenslotte om de bedrijven!”
Meer informatie: www.saenz.nu
Symphony Wave Power
Symphony Wave Power is een innovatieve, Nederlandse golfenergieconverter ontwikkeld door Teamwork Technology. Het systeem zet de op-en-neergaande beweging van zeegolven (point absorber techniek) om in elektriciteit. In gesprek met directeur Sander Poppes.
Kun je uitleggen hoe de techniek van Symphony Wave Power precies werkt?
“Kort gezegd kan je met de point absorber techniek van Symphony Wave Power met relatief kleine apparaten een grote hoeveelheid energie uit golven halen. Onder een golfkam beweegt het apparaat omlaag, onder een golfdal omhoog. Deze op-en-neergaande beweging drijft via een vloeistof en een bidirectionele turbine een generator aan, die op zijn beurt stroom produceert. Door slimme regeling wordt de beweging van het systeem continu afgestemd op de golven, zodat het apparaat in fase blijft met de golfkracht en efficiënt energie kan omzetten.”
Hoe ziet de converter van Symphony Wave Power er eigenlijk uit?
“Het is een soort gele boei van 15 meter hoog die onderwater wordt geïnstalleerd. Het apparaat bestaat uit slechts twee hoofdonderdelen: de kern, een buis die aan de zeebodem is verankerd, en de romp, een drijvend lichaam dat om de kern beweegt. Tussen deze twee zit een flexibel rubberen rolmembraan: het vervangt een groot aantal traditionele mechanische componenten door één robuuste oplossing die afdichting, geleiding én energieoverdracht combineert. Daardoor is het systeem eenvoudiger, betrouwbaarder en onderhoudsarm dan veel andere golfenergieconcepten.”
Is de converter al ingezet?
“Nee nog niet, maar dat gaat wel gebeuren. Vorig jaar hebben we heel veel droge tests uitgevoerd op het terrein van Harsveld Apparatenbouw in Velsen-Noord. De afgelopen maanden hebben we veel tijd gestoken in het analyseren van alle data die daaruit voortgekomen zijn. We zijn nu met twee grote projecten bezig om de converters daadwerkelijk in te zetten.”
Kun je meer vertellen over deze projecten?
“Volgend jaar willen we de eerste boeien in het water hebben bij EMEC in Schotland, een gecertificeerde test site voor wave- en tidal energy apparatuur. Daarnaast gaan we in 2028 een pilot uitvoeren met ONE-Dyas, de grootste particuliere exploratie- en productieoperator van olie en gas in Nederland. Het bedrijf wil al zijn huidige en nieuwe assets elektrificeren en daarom zijn ze zeer geïnteresseerd in Symphony Wave Power. In 2024 hebben we al een gezamenlijke studie gedaan waarin we onderzochten of je een offshore-platform kan verduurzamen met toevoeging van golfenergie. En dat kan!”
Hoeveel stroom kan één converter eigenlijk leveren?
“Het is een 100 kilowatt systeem. Met andere woorden: met één converter kun je op jaarbasis 100 huishoudens van stroom voorzien. Voor een offshore platform denken we dat we zes systemen nodig hebben.”
Hoe ziet de toekomst van Symphony Wave Power eruit?
“Er is steeds meer behoefte aan schaalbare energie op zee. Naast dat we systemen kunnen aansluiten aan offshore-platforms, hebben we ook de integratie met windenergie. Wat betreft windenergie ligt er al veel infrastructuur en is het gebied al afgezet. En als het niet waait zijn er vaak golven. Je gebruikt dus de capaciteit van de infrastructuur alsnog.
Inmiddels staat naast duurzaamheid ook weerbaarheid hoog op de agenda: er is steeds meer behoefte aan robuuste en lokale energieopwekking.
Nog een belangrijk voordeel van Symphony Wave Power is dat de installatie circa zes meter onder de zeespiegel ligt en dus onzichtbaar is vanaf het oppervlak. Dat beperkt de visuele impact en maakt de techniek aantrekkelijk voor kustgebieden waar ruimte en zichtlijnen schaars zijn. Daarnaast is het systeem efficiënt en robuust, waardoor het lage onderhoudskosten kent.”
Meer informatie: www.symphonywavepower.nl
Cargill
Cargill is een van ’s werelds grootste particuliere ondernemingen en een gigant in de wereldwijde voedings- en landbouwindustrie. Het bedrijf verbindt boeren met markten, levert ingredienten aan voedselproducenten en helpt de voedselvoorzieningsketen te beheren. In gesprek met Martin Huizinga, Regional Operations Lead Cargill Cacao & Chocola EMEA.
Cargill heeft een sterke aanwezigheid in het Noordzeekanaalgebied, met name in de haven van Amsterdam en de Zaanstreek (Zaandam/Wormer). Het bedrijf exploiteert er diverse fabrieken voor de verwerking van oliehoudende zaden (soja, raapzaad) en cacao- en olieraffinaderijen. De Zaanstreek, inclusief de haven van Amsterdam, is het grootste cacao-verwerkende cluster ter wereld.
Hoeveel cacao- en chocolafabrieken hebben jullie in Nederland?
“Op het gebied van cacao hebben we drie fabrieken in Nederland. Twee in Zaandam waar we de cacaobonen tot massa produceren. In onze fabriek in Wormer verwerken we deze massa vervolgens tot cacaopoeder en cacaoboter.”
Op welke manieren worden er stappen gemaakt om de industrie van Cargill te verduurzamen?
“Dat doen we op twee manieren: de verduurzaming in onze fabrieken en de verduurzaming in onze goederenstromen. In de goederenstromen zijn we al heel ver: zo rijdt ons grondstoffentransport van de binnenvaartschepen naar de fabrieken op bio-LNG of elektriciteit. Bij één van onze fabrieken in Zaandam, de Aurora, komen de grondstoffen zelfs direct met een elektrisch schip aan. Ook proberen we zoveel mogelijk efficiënt met volle vrachtwagens in en uit de fabriek te rijden.
Binnen de fabrieken kijken we goed wat we met onze reststromen doen. Zo brengen we de cacaodoppen naar onze zusterfabriek in de Amsterdamse haven waar ze vermalen worden en vervolgens verbrand. Bij de verbranding komt stoom vrij. Deze stoom zetten we dan weer in voor onze fabrieken. Een ander voorbeeld is ons collectieve gebruik van groene stroom: 95 procent van de elektriciteit die wij gebruiken is afkomstig van de windmolenparken in de Flevopolder.”
Werken jullie binnen het Noordzeekanaalgebied samen met andere bedrijven op het gebied van verduurzaming?
“Jazeker, het verduurzamingsvraagstuk is groot en kun je als bedrijf niet alleen aan. Zeker als je kijkt naar het gebruik op fysieke netwerken, zoals bijvoorbeeld een e-boiler die we in de toekomst willen gebruiken om stoom in te zetten voor verschillende fabrieken. Dan heeft één bedrijf afzonderlijk niet voldoende schaal en moet je het als collectief met andere bedrijven aanpakken. Met Zaan Food Makers, waarbij 16 voedingsbedrijven zijn aangesloten, bekijken we nu hoe we dat als collectief kunnen doen en waar we elkaar kunnen helpen. Datzelfde geldt voor het realiseren van een aansluiting op een toekomstig waterstofnetwerk in Amsterdam, als we straks van het gas af moeten. Met name voor processen met hoge temperaturen is dit interessant, want deze zijn lastig te elektrificeren.”
Meer info: www.cargill.com
Firan
Firan, onderdeel van Alliander, ontwikkelt, realiseert en exploiteert duurzame energie-infrastructuren, waaronder warmtenetten, koudeopslag, waterstofnetwerken en lokale energy hubs. In het Noordzeekanaalgebied ontwikkelt Firan een publiek waterstofnetwerk, genaamd H2avennet, in samenwerking met Port of Amsterdam. Dit netwerk, dat zich richt op het havengebied van Amsterdam, is bedoeld om industriële gebruikers te voorzien van waterstof en zo de regio te verduurzamen. In gesprek met Brenda Schoumans, Manager business development waterstof expertise centrum.
Wat is precies de rol van Firan in het ontwikkelen van waterstofnetwerken?
“Bij Firan ontwikkelen we infrastructuur voor duurzame energie, in dit geval voor waterstof, voor gebieden die willen verduurzamen. Firan heeft daarbij alleen een rol in de ontwikkeling van de infrastructuur, de leidingen die de waterstof van A naar B brengen. We spelen geen rol in productie en/of levering van energie. Met onze expertise als infrastructuurexpert werken we in dit gebied samen met Port of Amsterdam (PoA), gemeente Amsterdam en potentiële producenten en afnemers om H2avennet te realiseren.”
Hoe staat het in Nederland ervoor met de ontwikkeling van waterstofnetwerken?
“Er zijn nog geen regionale waterstofnetwerken in Nederland. Hynetwork, onderdeel van Gasunie, is uiteraard al gestart met ontwikkeling van het landelijke waterstofnetwerk en gaat daarmee de vijf grote industriële clusters in Nederland van waterstof voorzien. Wij werken verder het gebied in: vanuit het grote netwerk willen wij verdere aftakkingen maken, zodat meerdere klanten in het gebied van waterstof kunnen worden voorzien.”
Kun je meer vertellen over het te realiseren netwerk in het Noordzeekanaalgebied?
“Met PoA zijn we nu heel actief bezig met het vormgeven van het netwerk. Op dit moment maken we een gedetailleerd ontwerp van het netwerk, zodat we ons kunnen voorbereiden op de realisatie. Daarbij werken we nauw samen met alle potentiële invoeders en afnemers in het gebied om uiteindelijk tot een project te komen waarmee we het gebied kunnen verduurzamen. De haven van Amsterdam is een gebied met een grote vraag naar energie die lastig te verduurzamen is, vanwege de hoge temperatuur die nodig is bij veel partijen. Om dit mogelijk te maken, zetten wij ons samen met PoA actief in om dit netwerk te realiseren en zo bij te dragen aan de verduurzaming van de industrie.”
Wat komt daar allemaal wel niet bij kijken?
“Naast het opzetten van het netwerk moeten er nog allerlei ontwikkelingen binnen de haven plaatsvinden om te zorgen dat er daadwerkelijk waterstof door het netwerk gaat stromen. Dat doen we samen met partners die grote waterstofterminals in het gebied ontwikkelen. Daarbij proberen we de hele keten van productie, invoeding en levering van waterstof tot stand te laten komen. Uiteindelijk willen we daarmee de partijen in de haven van Amsterdam die de waterstof willen afnemen, kunnen bedienen.
Tegelijkertijd zijn we samen met PoA bezig alle partijen in de haven hierin mee te nemen. We hebben daartoe een breed consortium van geïnteresseerde partijen opgezet en deze ook een intentieverklaring laten tekenen. We hebben als doel gesteld dat het netwerk klaar is zodra de eerste waterstof geleverd kan worden in het gebied.
Op deze manier is iedereen betrokken: van invoering tot afname. We geloven dan ook dat je samen een stap moet zetten, zeker in dit soort grote en nieuwe projecten. Zo zorgen we dat we uiteindelijk een netwerk hebben dat niet alleen duurzaam is, maar ook voor voldoende leveringszekerheid kan zorgen.”
Wat is de rol van het Programmabureau NZKG in jullie netwerk?
“Het Programmabureau Noordzeekanaalgebied brengt alle betrokken partijen, waarvoor waterstof interessant is, met ons in contact. Op deze manier zijn we ook in gesprek gekomen met de omgevingsdienst NZKG voor het vergunningenproces en vergunningenloods die ons daarbij kunnen helpen.”
Meer informatie: www.firan.nl
