In een maatschappij die obsessief op zoek is naar de eeuwige jeugd, maakt museum van Bommel van Dam de eerste grote tentoonstelling over ouderdom. Van 24 januari tot en met 14 juni 2026 presenteert het kunstmuseum in Venlo de groepstentoonstelling Grijs! Art on Aging. Aan de hand van werk van internationale hedendaagse kunstenaars verkent de expositie de kijk op en ervaring van ouder worden in een vergrijzende samenleving: van leeftijdsdiscriminatie en beeldvorming tot de schoonheid van het veranderende lichaam en de relatie tussen generaties. In foto’s, video’s, schilderijen, installaties en tekeningen van bekende kunstenaars als Melanie Bonajo, Maria Lassnig, Joan Semmel en Fiona Tan schetst Grijs! een rijk beeld van een van de belangrijkste uitdagingen van onze tijd.
Internationale line-up van kunstenaars
Deelnemende kunstenaars zijn o.a. Tyna Adebowale (Nigeria, 1982), Diana Blok (Uruguay, 1952), Melanie Bonajo (Nederland, 1978), Marrie Bot (Nederland, 1946), Jan van Herwijnen (Nederland, 1889-1965), Wen Hui (China, 1960), Isadora Kosofsky (Verenigde Staten, 1993), Marcos Kueh (Maleisië, 1995), Maria Lassnig (Oostenrijk, 1919-2014), Lique Schoot (Nederland, 1969), Sjoerd Schunselaar (Nederland, 1990), Joan Semmel (Verenigde Staten, 1932), Lily van der Stokker (Nederland, 1954) en Fiona Tan (Indonesië, 1966).
Vergrijzing
In onze samenleving spreken we vaker over anti-aging dan over de wijsheid die met ouder worden komt. Dankzij de verbeterde gezondheidszorg worden we steeds ouder; in 2040 is een kwart van de Nederlandse bevolking 65-plus. Tegelijkertijd ervaart één op de drie ouderen – het woord op zichzelf is al een moeilijk label – leeftijdsdiscriminatie. Er is zelfs een term voor: seniorisme. En in het sterk vergrijsde Limburg, waar het museum gevestigd is, zijn de uitdagingen voor de zorg, arbeidsmarkt en welzijn groot. Anderzijds kenmerkt de Limburgse samenleving zich door sterke sociale samenhang, gemeenschapszin en een rijk vrijwilligersleven. Museum van Bommel van Dam sluit met Grijs! aan bij deze regionale realiteit en brengt in een omvangrijk interactief programma maatschappelijke organisaties, inwoners en museumbezoekers samen om te reflecteren op ouder worden, seniorisme en solidariteit tussen generaties.
Twee generaties curatoren
Grijs! Art on Aging is samengesteld door curatoren uit verschillende generaties, zodat het onderwerp dynamisch en gelaagd benaderd wordt. Sjors Bindels (1991), curator hedendaagse kunst bij museum van Bommel van Dam, en gastcurator en publicist Mirjam Westen (1956) stelden de tentoonstelling samen aan de hand van drie hoofdlijnen: seniorisme, het veranderende lichaam en de relatie tussen generaties.
Seniorisme en beeldvorming
Vanaf jonge leeftijd worden we geconfronteerd met negatieve op- en misvattingen over ouder worden. Deze vooroordelen en stereotypen hebben invloed op onze gedachten, gevoelens en zelfs ons gedrag richting (andere) ouderen en ons eigen verouderingsproces. Kunstenaars in de tentoonstelling bevragen de heersende opvattingen en stellen ter discussie hoe we naar de ouder wordende mens kijken.
Zo ondervraagt de in Limburg geboren Melanie Bonajo (Nederland, 1978) in het werk Progress vs Regress (2016) een groep honderdjarigen over hun leven en hoe zij de technologische ontwikkelingen van de afgelopen eeuw ervaren: van de pil tot de selfiestick. De film laat zien hoe ouderen zich soms vervreemd voelen van een snel veranderende maatschappij en stelt tegelijkertijd de vraag wat ‘vooruitgang’ nu echt betekent. Documentairefotograaf Isadora Kosofsky (Verenigde Staten, 1993) daagt de bestaande sociale normering uit met haar project Senior Love Triangle (2019). Hierin schetst ze een intiem portret van drie tachtigplussers die een complexe, romantische driehoeksverhouding hebben als een schild tegen eenzaamheid
Het veranderende lichaam
Onze relatie met het ouder wordende lichaam is in toenemende mate complex. In lijn hiermee staat de tentoonstelling niet alleen stil bij de druk van de anti-verouderingscultuur, maar verbeeldt zij ook de schoonheid en kwetsbaarheid van het lichaam in relatie tot het verstrijken van de tijd. Zo daagt Joan Semmel (Verenigde Staten, 1932) met haar beroemde schilderijen, waarin ze al decennialang haar eigen lichaam afbeeldt, de male gaze (‘mannelijke blik’) en de objectificatie van het vrouwenlichaam uit. In plaats van het verouderingsproces te verbergen, viert Semmel het in al zijn echtheid. Maria Lassnig (Oostenrijk, 1919-2014) geldt als pionier op het gebied van body awareness painting. Daarbij probeerde ze haar lichaam ‘van binnenuit’ te schilderen – niet wat ze zag, maar wat ze op dat moment voelde. In haar latere schilderijen bracht Lassnig expliciet de ervaringen in beeld die bij het ouder worden horen, zoals lichamelijke ongemakken en de naderende dood.
De relatie tussen generaties
Welke rol spelen voorouders? In Grijs! komt ook de relatie tussen generaties aan de orde, zowel bij leven als na de dood. Kunstenaars tonen hoe culturen op verschillende manieren naar ouderen kijken en reflecteren op de manier waarop voorouders onze identiteit en culturele geschiedenis beïnvloeden. Zo laat Tyna Adebowale (Nigeria, 1982) zich inspireren door de Nigeriaanse Uneme-gemeenschap waarin ze opgroeide – een gemeenschap waarin meerdere vrouwen samen een kind grootbrengen. In haar werk onderzoekt ze hun rol in het doorgeven van kennis en tradities en hoe dit voorouderschap bijdraagt aan de identiteit en veerkracht van een community. Performancekunstenaar Wen Hui (China, 1960) brengt in de video-installatie Dance with Third Grandma (2015) een eerbetoon aan haar ‘vergeten’ oudtante. Door samen met haar te dansen en te bewegen ontsluit zij onbekende verhalen.
Ook buiten de museummuren
Grijs! reikt verder dan de tentoonstellingszaal. In een omvangrijk publieks- en participatieprogramma gaan inwoners van de gemeente Venlo van verschillende generaties en culturele achtergronden in gesprek over seniorisme, goed voorouderschap en generatie-overdracht. Buurtgroepen en maatschappelijke organisaties verkennen samen de toekomst van hun gemeenschap en ouderen worden gekoppeld aan jonge makers voor de mini-documentaireserie Beeldbrekers. In samenwerking met wetenschappers, filosofen, auteurs en kunstenaars vindt een symposiumreeks plaats voor professionals in de ouderenzorg, beleidsmakers en andere geïnteresseerden. Het auditorium van het museum, tijdelijk omgedoopt tot ‘OUDitorium’, dient als ruimte voor activiteiten, interactie en reflectie. Kunnen we samen de beeldvorming over ouder worden kantelen en een ander verhaal schrijven, een waarin ontmoeting, verbinding en verbeelding centraal staan?
Grijs! wordt mogelijk gemaakt met steun van de Gemeente Venlo, Provincie Limburg, Mondriaan Fonds, VSBfonds, het Cultuurfonds, Fonds Sluyterman van Loo en VENLOKLEURT. Het publieks- en participatieprogramma komt tot stand in samenwerking met een groot aantal partners, waaronder toekomstecoloog Marjolein Pijnappels, Rumah Films, Incluzio Sociale Basis, Assist Jeugdwerk en Stichting S.O.B. Venlo.
Over museum van Bommel van Dam
Museum van Bommel van Dam, gevestigd in het prachtig gerenoveerde voormalige hoofdpostkantoor aan de Keulsepoort in Venlo, is hét museum voor moderne en hedendaagse kunst in Noord-Limburg. Aan de basis van de collectie staat de kunstverzameling van Maarten en Reina van Bommel-van Dam. Het museum heeft een brede collectie naoorlogse en hedendaagse kunst en presenteert een vitaal programma van tentoonstellingen en publieksprogramma’s.